Рейтинг@Mail.ru

Мұқағали Мақатаев

«Ей, Өмірім,...»

Өміріме    І  Тұңғышым   І   Халыққа хат   І Шыды, шыда  І   Жылдарым менің, жылдарым  І    Мына қасқа  І Өзіммен өзім   І   Жиырма    І   Пенделік   І   Ажалға  І    Кешіріндер  І    Сонымен күндер өтті   І    Өкпелетті дей алман өмір мені  І   Өмірімді несіне жек көремін  І   Өзімнің есебімше...І   Егерде айта алмасам айтарымды...  І  Нені көрдім   І   Толқын-көңіл тоқырап, таусылуы-ай...  І   Бәрібір...  І  Орта жолда  І   Мықтымын ғой дегенмен   І  Қысқа жіп келмей күрмеуге  І   Кетер ме екем...  І  Алдама мені, ақ сағым   І   Таныс әуен    І   Жолым менің болмай жүр  І   Шалқы, менің шұғылам   І  Есті күндерім  І  Сірә, мен байқамаспын   І   Жанашырға   І  Түн маған ұйықтау үшін жаралмаған...  І  Жиылып ой қазағы, қыр қазағы,...  І  Жер басып жүргеніңде...   І  Егін салдым,...  І   Кең дүние, төсіңді аш, мен келемін,...  І  Кем болып жаралғам жоқ мен ешкімнен,...  І   Жоқ, дәрігер   І   Ойым бар менің,...   І   Санаулы менің сағатым,...   І  Шаршадым білем   І   Автограф   І   Бір күні,...  І  Сезім   І Айығып келем  І  Жаз едім кеше   І   Айтатын саған сырым бұл,...  І  Не пайда күрсінгеннен, өкінгеннен,..  І  Жазылар естеліктер мен туралы  І  Өзгеден емес,...  І  Жүрек арызы   І   Сыр   І    Арыз жазып кетейін    І    Менің мақсатым   І    Жырым көп менің әлі жазылмаған   І   Өкінбеймін     І    Бәріне де түсінем   І   Соқ, жүрек!   І    Мен бүгін көп қиналдым,...  І   Өмірмен өтер болды-ау бұл өлең     І     Қазаным бар    І

 

ӨМІРІМЕ

Қысқа өлең сияқтанып қысқа болар  
Деп ойлап ем,
Ұзын болдың, өмірім.
Ұрдым-пердім ұлым болар  
Деп ойлап ем,
Ұзатылар қызым болдын, өмірім.
Қара аспаннан жалт еткен бір  
Жасыным ба деуші едім.
Қара көздің мөлт еткен бір  
Жасымын ба деуші едім.
Қара қарға ғұмырымен неге мені өлшедің?
Неткен жанмын таусылмайтын талқаны мен кеусені?  
Ей, Өмірім,
Түсінбеймін,
Түсінбеймін мен сені!!!
 
* * * * * * * * * * * * * *

ТҰНҒЫШЫМ
(Бірінші жарыққа шыққан өлеңім үшін)

...Не болар екем, япырай!  
Қызбысың әлде ұлмысың?  
Болмады тыныш көңіл жай,  
Туғанша қашан тұңғышым.  
 
Бебеулеп ұзақ толғаттым,   
Қиналдым, қайтем, туа алмай.  
Жаныммен әлек боп жаттым,  
Жүрегім күліп қуанбай.
 
Шыр етіп кенет түңғышым  
Ашты дүние есігін.  
Сайраған сәби жыл құсым,  
Іңгәлап іздейді несібін.
 
Тұңғышым, ер жет, қанаттан,  
Өмірге жаңа сый әкел!
Қақ канатты, талаптап!
Не болса да тәуекел!

 * * * * * * * * 
ХАЛЫҚҚА ХАТ
 
Туған халқым!
Қатемді кешір менің.
Сенің арқаң — сескенбей, есіргенім.  
Егерде жырың болмай, ұрың болсам,  
Алақанға саласын несін мені  
Жоқ!
Менің жүрек емес төсімдегі   
Ол бір от сенің ұлы көшіндегі   
Өзіңнің жандырғаның, өшіргенің   
Әзірге тастаған жоқ есім мені,
Уа, жұртым!
Кешір мені!
Кешір мені!
 
Зәредей қылығың жоқ мен сенбеген,  
Жасудамын жаныммен көрсем деп ем.  
Жасымнан жамандықты жеңсем деп ем,  
Жасырмай бәрін айтып берсем деп ем.
 
Жамандық көре алмайсын сенсең менен,  
Өзіңнің қалыбыңмен өлшенген ем,  
Аманат бір өзіңе өлсем денем. 
Аманат бір өзіңе жырым-сырым,  
Аманат Асан-жүрек жырым-жырым,  
Жолсызбен жортамын деп,
Орта жолда
Жете алмай жетеріне жығылды ұлын,
0, менің
Желпілдеген туырлығым!
Желбіреп, жетіле бер Туың бүгін!
 
Ой-қырыңа мың сәлем мен көрмеген,  
Шөлдер менен тауларға, көлдерменен.  
Құмда отырған қойшының қараша үйін,  
Кайсыбір сарайлардан кем көрмеп ем.  
Жетім қалған қозыға жем берген ем...  
Жетіліп, жетісіп ем сендерменен,
Кешір менің жанымды емделмеген!
 
Самал сырын жеткізіп, бұлақ сөзін,  
Болсам деп ем өзіңнің құлақ-көзің.  
Бастап кетті басқаға шуақ-сезім,  
Шуақ-сезім — секірген лак кезім.
Менде өзіңдей болмады тұрақ-төзім.
 
Неге бұлай?
...Білесің бірақ та өзің.
Несін білдім өмірдің, несін көрдім?
Көз жазып қалмайын деп көшіңе ердім.
 
Туған ел, көз жасы үшін кешір мені,  
Кешегі жетімдер мен жесірлердін?  
Ортасында өшу мен өсулердің  
Таяғын тарттым талай кесірлердің,
Туған ел, сол үшін де кешір мені!
 
Жаманын да болса егер жатсынбадым,  
Мен жақсы көрдім, мені жатсынғанын.  
Мен сеземін жаманын, жаксың барын,  
Барлығы үшін, бәрібір, ақсын қаным.  
Барымды ойымдағы тапсырмадым.
Бәрін де бір өзіңе аманаттап,  
Кеудемде тыныш ұйықтап жатсын жаным.
 
Туған халқым!
Қатемді кешіре гөр!
Кешіре гөр!
Кеш қылмай несібе бер.
Ақынды ая,
Өмірге ақын бергін!
Көрікті болсын десең көшің егер Ал мені...  
Кешіре гөр!
Кешіре гөр!..

* * * * * * * * * * * * * *
 ШЫДА, ШЫДА

Шыда, шыда!
Шыдай түс, шыда тағы!
Шыдамдыны мына өмір ұнатады.  
Үміттің құлан иек құла таңы,
Әйтеуір бір атады, бір атады...
Өкінбе, өкпелеме, бүгініңе,
Өмір, өмір!
Болмайды түңілуге,
Мәңгі сені жазбаған сүрінуге,
Қайта тұрып, қақың бар жүгіруге.
 
Түсінемін жаныңның ауырғанын,  
Шыдадың ғой, шыдай түс, дамылдағын.   
Иогтардың тәсілін қабылдағын,  
Басқасына бас ұрып, табынбағын.
Шыда, шыда!
Шыдай түс, тағы шыда!
Тау құлатқан тасқынның ағысына,
Кір жуытпай, кіршіксіз намысыңа, 
Қарысуға болады, алысуға...

* * * * * * * * * * * * * *
ЖЫЛДАРЫМ МЕНІҢ, ЖЫЛДАРЫМ

Жылдарым менің, жылдарым,  
Жазылмай қалған жырларым.  
Айтылмай жүрген сырларым,  
Ақтармай жүрген мұндарым,  
Жылдарым, қайран, жылдарым
 
Жылысып өткен жылымды,  
Жоғалтқан өмір дер едім.
Айта алмай қамап мұңымды,  
Шерменде болып келемін.
 
Көргенім ылғи өгейлік,
Қуанам неге тоқсынып.
Жыл өткен сайын кедейлік,
Жыл келген сайын жоқшылық.
 
Кедейдің көңілін жасытып,
Мұң басады екен мұндайда,  
Дәулетімді тасытып,
Бақытқа бөлер жан қайда?
 
Жылдарым менің, жылдарым,  
Айтылар ма екен сырларым.  
Ашылар ма екен мұндарым,  
Жазылар ма екен жырларым.

* * * * * * * * * * * * * *
МЫНА ҚАСҚА..

Қор болған жылдарым-ай, күндерім-ай!  
Асауға ауыздықсыз мінгенім-ай!
Мына қасқа бәрін де біле тұрып,
Мына қасқа бірін де білмеуін-ай!
Шынымен түсінбей ме мына қасқа,
Мына - көз, мына - жүрек, мына - басқа?!  
Мына қасқа шынымен түсінбей ме,  
Бұлбұлдың қонбайтынын қу ағашка?!
Мына - жүрек, мына - көз, мына баста,  
Ненің барын біледі мына қасқаң...  
Сезгіштігін білдіріп алам ба деп,
Тас жүрегін жасырар қына басқан.
Аламын деп қасқаның тас қамалын,
Тас жүрекпен қашанғы тас боламын.
Тас жүрекке табынтып, тастамағын,  
Жүрегін бер, тәңірім, жас баланың!
Сағындым сені, сәби кездерім-ай,  
Сандалтып, мені тастап безгенің-ай.
...Мына қасқа бәрін де сезіп тұрып,
Мына қасқа бірін де сезбеуін-ай!

* * * * * * * * * * * * * *
ӨЗІММЕН ӨЗІМ

(Басқаларға қатысы жоқ)  
Өзімнен өзім аса алмай,  
Өзімді өзім баса алмай,  
Ауыздық салған асаудай,  
Барар жер, басар ізім жоқ,  
Бұғалықтан босанбай,  
Байлауда тұрам қашанғы-ай?!
 
Өзіммен өзім алысып,  
Болмайтын жерде қарысып,  
Жаны игі жақсы жандардың  
Жағасына жабысып,  
Жамандықпенен табысып,  
Жабыларменен жарысып,  
Секілді күндес абысын -  
Өләпат менің намысым.
 
Өзімді өзім танымай,
Өзгеге көңіл жарымай,  
Жақсылығыма қорымай,  
Жамандығыма налымай,  
Тауыққа шашқан тарыдай  
Таусылар болды шаруа-ай!
 
Өзіммен өзім жүз жыртып,  
Өзіме өзім мұз бүркіп,  
Өзімнен өскен балуанға  
Өз мойнымды үздіртіп,  
Табынтқан мені тағдыр-ай,  
Өзгеге кезді сүздіртіп!..
 
* * * * * * * * * * * * * *

ЖИЫРМА

Келгелі жиырма жыл мен өмірге,
Қызығын жиырманың көремін бе?
Кім білсін, жасай алмай енді бес жыл  
Жабығып жайбарақат өлемін бе?
 

Жиырма!
Қуанамын келгеніме!
Бірақ сен айналдырма ермегіңе.  
Аллама тәуба етейін әлде қалай...   
Ырзамын бұл өмірді бергеніңе.

Жиырма!
Тағы мені шиырласа,
Қайтемін еш қуаныш бұйырмаса?
Тез жойып оннан өткен қателікті,
Өмірді бастар ма екем жиырмаша...

* * * * * * * * * * * *
ПЕНДЕЛІК

Арылайын десем де пенделіктен,
Арылатын болмадым - ол неліктен?  
Жүгіріп те көрдім ғой, жығылып та,
Ұрынып та жүрмін ғой, бұғынып та.  
Жаныма өгей жасанды қылығымен  
Жағынып та көрдім ғой, жұғынып та...
 
Жауыма да жатсың деп айта алмадым,
Бала қаздай алдында байпандадым.  
Талай-талай сөзімнің әкесі өліп,
Талай сөздің кезегін қайтармадым.
 
Жақсылық та етпедім адамға көп,   
Жамандығын айтпадым жаманға кеп.  
Пенделіктің іргесін қалай бердім,  
Капелімде құлатып алам ба деп.
 
Ашу да айтып көрмедім, басу да айтып,  
Ақиқатын, шындығын жасырмайтын.
Ақыл сұрар адамды таба алмадым  
Пенделіктің алдында бас ұрмайтын.
 
* * * * * * * * * * * * * *
АЖАЛҒА

Менің досым, болсаңшы кешірімді,  
Сабыр етші, тауысайын несібімді.  
Басталмаған ісім көп. Аялдашы!  
Қақпашы тым ертерек есігімді.
 
(Алам десең, пендеңнін жаны дайын)  
Тоқташы, тіршіліктен жалығайын.  
Рақатқа белшемнен батпасам да,  
Қалтам толы сорымнан арылайын.
 
     Осынау азын-аулақ тәтті өмірді  
Қайтер еді өткізсем сәл көңілді!  
Аялдашы, бой жазып, бір түзейін  
Өкінішпен ұзатқан күндерімді.
 
Баянсыз жылдарым бар текке кеткен,  
Бишара жандарым бар өкпелеткен.  
Әлде мені тірлікте масқаралап,  
Өмірдің азғыны боп өт демек пе ен?!
 
Қапаста жатса-дағы күрсінбеген,  
Жомарт менің жүрегім дүрсілдеген.  
Міне, соның жасырмай алуан сырын,  
Ақтарайын, ел-жұртым білсін деп ем.
 
Риза етіп досым мен қастарымды,  
Жастанайын сонан соң жас қабірді.  
Тым болмаса сөнейін бір жарқ етіп,  
Қишы маған әзірше жас жанымды.
 
* * * * * * * * * * * * * *
КЕШІРІҢДЕР

Кешіріңдер, туыстар,
Кешіріңдер, ағайын,
Өр көкірек бейбаққа өкпеледің талайың.  
Кірсіз көңіл ақ туын  
Жоғары ұстап, ағайын,
Ақ киімге оранып, алдарына барайын.  
Кешіріңдер, жарандар,
Қошаканың болайын.
 
Сый сұрағам жасыңнан,
Мейір күткем картыңнан.
Еркелеп ем сендерге,
Емін-еркін шарқ ұрғам,
Екенмін ғой антұрған.
Сөз өргізіп артымнан,
Арыла алмай келемін  
Бала күнгі қалпымнан.
Кешіріндер, достарым,
Кешіріңдер, қастарым.
Есім кіре бастады,
Мен-мен емес, басқамын...
Еркелікті тастадым.
Естеріңе алғайсың еркін жүрген қалқаны.
 
* * * * * * * * * *
...Сонымен күндер өтті,
Күндер өтті...
Кімдер кеп, кімдер етті?
Жонынан майы тамған жомарт елім  
Бәрін де қабылдапты, күндемепті!
 
Күндемепті бәтірің, талғамапты,  
(Өмір үшін адамдар қанға батты.)  
Кеткендердің артында айғыз-айғыз  
Біреуден із, біреуден таңба қапты.
 
Біреулерден із емес, жол қалыпты,  
(Өмір жолын олардың оңғарыпты.)  
Артында тұғыры жоқ пақырлардың  
Алдында апандайын ор қалыпты.
 
Өтті күндер, кетті кім құрағынан,
Ит өлімді еріксіз мұра қылған.  
Адамдардың өмірі жаралсашы  
Радийдің өзінің шуағынан...
 
* * * * * * * * * * * * * *
Өкпелетті дей алман өмір мені,  
Кейбір ойым ұшқанда көңілдегі  
Салауат боп, сал денем жеңілдеді.
 
Қуантты да дей алман өмір мені,  
Кезбе бұлттай кей ойлар көгімдегі  
Нөсерлетіп, қайтейін, төгілмеді.
 
Өкпелетті дей алман өмір мені,  
Барды-жоқты бөлістім елімдегі,  
Соны көрдім, көрсе егер елім нені...
 
Қуантты да дей алман өмір мені,  
Көп несібем кұныға желінбеді,  
Жалтақ бақыт жалт етіп көрінбеді.

* * * * * * * *
Өмірімді несіне жек көремін,  
Ауыр-жеңіл болса да өткеремін.  
Өмір қашып барады құска мініп,
Мен артынан жетем бе деп келемін.
 
Тақдырыма несіне өкпелейін,
Мойын бұрмай келіп ем көпке дейін.  
О, өмір, ұстатпаған уың бар ма?  
Әкел, әкел, оны да жеп көрейін!
 
* * * * * * * *
ӨЗІМНІҢ ЕСЕБІМШЕ...

Өзімнін есебімде
Мен биыл дәл қырықтың бесеуінде.  
Кім біледі...
Ендігі қалған өмір  
Неше жылға жетерін,
Неше күнге?
Ұмыт болып есебің, есегің де,  
Ұйықтап кетсем болғаны төсегімде  
Қырықтың бесеуінде.
 
Адал едім,
Артынан «арам» болдым,
Адам едім,
Ақыры «надан» болдым.
Жиылып бұл жалғанның жамандығы  
Ақыры маған қонды.
Жаман болды...
 
Айтындар,
Қайсысың бар ардақтаған,
Таразыға тен қойып, салмақтаған?  
Басылған мандайыма қарғыс танба,  
Қарауға жан батпаған.
Жапалақ емеспін мен жалбақтаған,  
Қыранмын екі көзін қан қаптаған!
 
* * * * * * * *
Егерде айта алмасам айтарымды,  
Алжыдым.
Ақылымды сайтан ұрды.
Қынына қылышымды салам онда,
Ақ жүзі алмасымның қайтарылды.
 
Егерде айтып кетсем айтарымды,  
Ақылым арнасына қайта кірді.   
Қынынан қылышымды алам онда,  
Кағамын албастынды, сайтанынды!  
Бітті серт, кегім менің қайтарылды!
 
...Ыркыңа сенің деген көніп келдім,  
Енді сен ерік бергін, ерік бергін!  
Сөзден өлген атамды тірілтпесем,
Қос мені қатарына өліктердің.
 
Бәріміздің бабамыз сөзден өлген,  
Әнердің кереметін сөзбен өрген.
Мен тынбаймын солардың кегін алмай,  
Сен мені салыстырма өзгелермен!
 
Қалай да айтарымды айтып өлем,
Айта алмасам, жасайды қайтіп өлең?  
Тәңірім мені қоңсы қондырмағай  
Тіл білмес дуанамен, шайқыменен.
 
* * * * * * * * * *
НЕНІ КӨРДІМ
 
Не көрмедім демеймін,
Нені көрдім?
Маған, өмір,
Көрсін деп нені бердің?
Ештеңе де көргем жоқ,
Көрмей, білмей,
Жөніме елгім келеді, жөніме елгім.
 
Көргемін жоқ қуаныш, қайғыны да,  
Қуануға мұрса жоқ, қайғыруға.  
Жоқшылық та жат маған, байлығың да,  
Қонысым бар қос жолдың айрығында.
 
Махаббатты білмеймін, сүюді де,  
Сүймей өмір өткерген күйім міне.  
Жүрегіме біреулер ғашык болып,
Иілді ме, білмеймін, күйінді ме?
 
Жақсылығын біреудің, қорлығын да  
Көргемін жоқ, білмеймін барлығын да. 
Қуанышым белгісіз, зар-мұңым да,
Таң нұры да белгісіз, тағдырым да.
 
Не көрмедім демеймін,
Не көрдім мен?
Көрермін деп бәрін де келер күннен,  
Айрығына қос жолдың қосым тіктім, 
Қос еркешті түйемді шөгердім мен.
 
* * * * * * * *
Толқын-көңіл тоқырап, таусылуы-ай,  
Тасып-тасып басылған тау суындай.  
Жетім жүрек жастықтын жұртында қап,  
Ұлиды кеп берінін қаншығындай.
 
Қырық күздін қырқада бұлты аунайды,  
Қырық көктем келсе де жылыта алмайды.  
Қылын шертсен күмбірлеп күй төгетін,  
Қырт көнілден бұл күнде дым тамбайды.
 
Қырқасына шыққанда қырық белдің,  
Мойынымды артыма бұрып көрдім.
Жатыр екен жиырма мекенінде,
Мен несіне қырықты қуып келдім?!
 
Қырық...
Қырық...
Қай жерге тоқтар екен,  
Жайлауында жастықтың жоқ па мекен?!  
Жастық — өлең, жігіттер,
Жастық — өмір,
Қалғанының барлығы оттау екен!
 
* * * * * * * *
Бәрібір,
Бізді ішкіш деп жүр ғой,
Аяулым,
Ішіп қайталық,
Басына барып Һәйәмның.
Көземіз майға,
Көзіміз жасқа кенеліп,
Азан салайық:
-     Оянғын, баба, оянғын.
 
Хан менен бектен,
Молда мен шонжар, күштіден,
Дейді ғой Сізді қиянат көріп ішті деп.  
Оянғын, баба,
Отырайық бір кәйіп қып,
Біздің шараптар  
Сіздің майлардан күштірек.
 
Сіз көрген, баба,
Қиянаттарды көрмей біз,
Рақаттарды кешіп жүріп-ақ шөлдейміз,
Тірі пенденің тілін алмаймыз, көнбейміз.  
Қоймайтын болдық,
Өзіңізге ұсап өлмей біз.
 
Көрдіңіз қиянат,
Көрмей-ақ біздер ішеміз.
Басымыздағы бақыттардан да күсеміз,  
Қазылған орға өзіміз іздеп түсеміз.
Қайтеміз енді?
 
...Бәрібір бізді,
Ішкіш деп жүр ғой, аяулым,
Көтеріп жібер,
Көнілің неден қаяулы?
Не деген екен?
Несі бар осы заһардың?
Оқышы тағы, оқышы Омар Һәйәмды.
 
* * * * * * * *
ОРТА ЖОЛДА
 
Көңіл де пәс, пәс кеуде,  
Аэропортта даң-дұңмен  
Затым кетті Мәскеуге, 
Ақтөбеде қалдым мен.
 
Алдан шығып достарым,  
Тоса берді тостағын.
Ұсынғасын тостағын,  
Сілтеп-сілтеп тастадым.
 
Адал ас пен көңілін 
Қалай қиып кетерсің?!  
...Айхай, менің өмірім,  
Армансыз-ақ етерсің!
 
Маған жоқ-тын жат, дұшпан,  
Бәрі бауыр, тұстасым.
Қалып қойдым ақ құстан  
Ақтөбеде, қысқасы.
 
Көңіл, неге мұздадың?  
Асықпа, әлі жетерсін.  
Қазағынның тұз-дәмін 
Қалай қиып кетерсің?!
 
Қарсы алар ма бір адам  
Сонау алыс шалғайда?
Мына көңіл, мына дәм  
Бола ма алда, болмай ма?!
 
Бірге күліп, жыласқан  
Пәк көңілдер бір жүрсін.  
...Мына дала, мына аспан 
Қимай тұр ма, кім білсін?!!
 
* * * * * * * * * * * * * *
МЫҚТЫМЫН ҒОЙ ДЕГЕНМЕН..
 
Мықтымын ғой дегенмен  
Қорғасындай бір салмақ кетер емес денемнен.  
Басады кеп төбемнен.  Қош айтысып өлеңмен,  
Терезеге төнем де Алатауды көрем мен  
Басы қарға бөленген.
Бауыры көкке кенелген - Алатауды көрем мен.  
(Қорғасындай бір салмақ арылмайды денемнен.)
 
Мықтымын ғой тегінде!
Қорқытарың өлім бе, оранарым кебін бе?!  
Түкірдім мен оларға!
Ей, жүрегім, жеңілме!
Ана тұрған көгінде - жұлдызың бар сенің де,  
Басын иген өлімге,  түкірдім мен өмірге!
Ей, жүрегім, жеңілме!
Ей, жүрегім, жеңілме!
 
...Мен несіне жерінем?!
Қорқатыным өлім бе?!
Қорықпай-ақ берілем  
Өкінішті...
Амал не...
Өлмейтіндей келіп ем...
Мына жарық дүнием бірге туған менімен  
Бірге өледі менімен!!!
 
* * * * * * * *
Қысқа жіп келмей күрмеуге,
Қысқа жіп келмей байлауға,
Қысылып жүрген құр кеуде  
Қыжылдап босқа қайнауда.
 
Өзімді бітеп өз демім,
Өзді өзін сезім қамауда.
Өткізген сәтсіз кездерім  
Өрт болып ішті жалауда.
 
Қамықпа дейсің сен маған,
Қамықпай қалай тұра алам?
Жел айдап, алға самғаған  
Қайықты қайтіп бұра алам?
 
Қамықпа дейсін, жарқыным,  
Қамықпан, мақұл, қамықпан.  
Қамыққан жүрек, ал тыным,  
Ал тыным, жүрек жалыққан.

 * * * * * * *
КЕТЕР МЕ ЕКЕМ...
 
Бірде олай ауытқып, бірде бұлай,
Бір байламға келе алмай жүргенім-ай.  
Таулы аймақтың ауасы секілденген  
Аумалы да төкпелі күндерім-ай!
 
Аяз қарып, аптаптың жандыруы-ай,
Бірі шаттық, бірі мұң қалдыруы-ай.
Не туары белгісіз жүкті әйелдей  
Не болары белгісіз тағдырым-ай!
 
Өз-өзінен өзегім өртенгенде,
Өз-өзімнен түңіліп, жеркенгенде,
Сары ауру сарғайтқан науқастайын  
Үміт күтем бүгіннен, ертеңнен де.
 
Нені күтем,
Не керек осы маған?
Аяқ-қолым, жанарым, басым аман.  
Шаруаның баласы емес пе едім  
Күшіменен тамағын асыраған?!
Өмір деген осынау майданда бұл  
Қолбасы да, қорқақ та сайрандап жүр.  
Өмір менен өлімнің өртасында  
Кетер ме екем келе алмай байламға бір?!

* * * * * * * * * * * * * *
АЛДАМА МЕНІ, АҚ САҒЫМ
 
Алдама мені, ақ сағым,  
Арбама енді алыстан.
Өзімше мен де патшамын,  
Өзімше мен де данышпан.
 
Алдағын, мені арбағын,  
Жалғанды кезер жоқ жайым.  
Сыбаға сенен алғанмын,  
Ілессем енді онбайын!
 
Алданып саған тау асып,  
Алданып саған құм бастым.  
Хайуандарменен санасып,  
Айдаһарлармен сырластым.
 
Тұяғы күйген құланнын  
Шөлдерде мені қалдырдын.  
Ысқырған ұлы жыланнын  
Уымен сусын қандырдым!
 
Арбама енді,
Алдадың!
Алданып саған барғамын.  
Адасып өлмей жапанда,  
Қалайша тірі қалғанмын?!
 
* * * * * * * * * * * * * *
ТАНЫС ӘУЕН

Сірә, бізге тыныштық жоқ тұрмыста,  
Іздеме оны,
Табамын деп тырмыспа.
Тыныштық жоқ,
Тыныштық бар - мәңгілік,
Тындырып бақ, ғұмыр қысқа, күн қысқа.
Тіршілікте тыныштық жоқ тұрмыста.
 
Демалыс ап, Кавказ, Қырым барғанын -  
Бәрі өкініш,
Өзіңді өзің алдауың.
Қалай үзіп, қайда тығып, тыншисың,  
Тыным бермес ойларынның жалғауын!?
 
Тіршілікте анау жүрек, мынау бас  
Сая бағып, сірә, тыныш тұра алмас,
Желік көніл,
Жетім ойлар тұрғанда,
Тыншып бейқам сауық-сайран құра алмас.
 
(Бұл — қағида қайталаған тіл біткен)  
Тыныштық жоқ!
Тыныштық жоқ тірлікте!
Тыныштық сол —
Үлкен жердің үстінде  
Өткен ғұмыр,
Біткен сөйлем,
Бір нүкте...

* * * * * * * * * * * * * *
ЖОЛЫМ МЕНІҢ БОЛМАЙ ЖҮР

Жолым менің болмай жүр көпке дейін,  
Тағдырыма сондықтан өкпелеймін.
Алды тартып, өмірдің арты теуіп,  
Ығыстырып тастайды шетке, кейін.
 
Айбын, ашу, жоқ менде адам қанау,
Менде жоқ жағымпаздық - табан жалау,  
Менде - төзім,
Сірәда, жүйкем менің  
Өгіздің терісінен жаралған-ау.
 
Жо, жоқ!
Менің өкпем жоқ тағдырыма,
Өміріме, өзіме — барлығына.
Нан батырып жесем де ризамын  
Көз жасымнын бір тамшы қалдығына.
 
Жүректе қан, кеудеде жан тұрғасын,  
Көңілден күй, көзден жас сарқылмасын,  
Көз жасымен тағдырым суарылып,  
Жарқылдасын өмірім, жалтылдасын.
 
Көтеріліп көңілім шарқ ұрғасын,
Көз алдымда тағдырым қалтылдасын!
Ішек үзілсін, домбыра сынсын мейлі  
Шер тарқатар шемен күй тартылғасын!
 
* * * * * * * *
ШАЛҚЫ, МЕНІҢ ШҰҒЫЛАМ

Тағы, тағы,
Тағы да, тағы да кел,
Ағыла бер, жырларым, ағыла бер,  
Бағына гөр, жүрегім, бағына гөр.  
Анда-санда қанынды бір тасытқан  
Сағына гөр жырынды, сағына бер.
 
Мазалай бер, мазала,
Тыным берме.
Әбігерге сала бер, ұрын кел де.
Желпіп жібер шаттықтың шәйісімен,  
Бүкіл мына ғаламның мұңын бер де.
 
Үйіп-төгіп басыма, жұбанышым,
Бүкіл мына ғаламның қуанышын,  
Жарамасаң, жүрегім, жарылып кет,  
Қуанышым алдында кінәлісің.
 
Сок, соқ, жүрек!
Соқ, жүрек, қозғал, миым,
Ми қозғалмай, ойды да қозғау қиын.  
Жырсыз өмір — мен үшін өмір емес,  
Жырсыз өмір — мен үшін тозған бұйым.
 
Шалқы, менін шұғылам, көк белдеуде,  
Көпір бол да, тартып ал, көк пен жерге.  
Нөсерлетіп, сөндір де таста мені,
Баяу жанып баратса от кеудемде.

* * * * * * * * * * * * * *
 ЕСТІ КҮНДЕРІМ

Көңілде
Кептен бері мен  
Өмірді көктем көріп ем.  
Енді-енді түсініп келем,
Өткенде өткелдерінен.
 
Кей-кейде жығылып барып,  
Кей-кейде жығылып та алып,  
Өмірдің сырын ұқпадық,
Ол бізден бұғынып қалып.
 
Тыңнан жол таппақ та болдық,  
Тыңнан нәр татпақ та болдық...
Ақыры батпаққа қондық,
Сонан сон ақ мақта болдық.
 
...Беу, менің есіл күндерім,  
Білмедім есім кіргенін.
Әйтеуір, есіп жүргенмін,
Өмірді кешіп жүргенмін.
 
Әйтеуір, есті білмедім,
Білмедім кештің кіргенін.
Қош енді, ескі күндерім!
Келе ғой, есті күндерім!!!

* * * * * * * * * * * * * *
СІРӘ, МЕН БАЙҚАМАСПЫН

Сірә, мен байкамаспын, байкамадым,  
Қайтейін, айтарымды айта алмадым.  
Шындықтын көзі шығып кете ме деп,  
Әлі де тайқудамын, тайқудамын.
 
Осынау шуақ шашқан кең өлкеде,  
Сірә, мен қаламын-ау көлеңкеде.
Шынымен жұртым маған шын өкпелеп,  
Із-түзсіз мәнгілікке жөнелте ме?
 
Өлемін деп өкініп, сескенбеймін,
Өлмек парыз, өмірден өшсем мейлі. 
Айта алмаған сөзім бар, арманым бар,  
Арманымды қалдырып кетсем деймін.
 
Түсінем, Қасым-тағдыр қасымда жүр,  
Басымда жүр, көзімнің жасында тұр.  
Тым құрыса қалса екен бір шумағым  
Басымдағы туған жер тасында бір.
 
Қайтейін, айыптымын алдарында,
Айта алмаған сөзім бар, арманым бар.  
Дөстарым, жаман ақын жазған жырдың  
Тым құрыса бір парағын аударындар!

* * * * * * * * * * * * * *
ЖАНАШЫРҒА
 
Білем...
Білем...
Сендерді, туыстарым!
Өзімсініп дұрыс қой ұрысқаның.  
Көкпар тартсаң өзімді — өздерің біл,  
Жырларымда болмасын жұмыстарың!
 
Жырым менің - өзімнің асау жаным,  
Іздемей-ақ қой оның осал жағын.  
Жырым менің алтын да, асыл да емес,  
Білесің бе не заттан жасалғанын?!
 
Келесін сыртымнан тон пішуменен,  
Жеңбексің желеуменен ішу деген...   
Ақын ба от пен суды түсінбеген?!  
Ақын ба жанына ақау түсірмеген?!
 
Ішу деген, шынында, осал жағым,
Осал жақтан іле бер, шошандағын. ...
Құлы болсаң өмірдің — өзің болғын,  
Қара басым құлдықтан босанғамын!
 
Сөз сенікі, сөйлей бер, нан табарым,  
Әлі-ақ ертең әләуләй тарқар әнің.  
Тұғырыңды бәйгеге қоссаң — сен қос,  
Тұлпарымды қор қылмай, қаңтарамын.
 
* * * * * * * *
Түн маған ұйықтау үшін жаралмаған,  
(Ұйықтасын сапарларын тамамдаған).  
Алдымда сапар жолы тарам-тарам,  
Ұйықтасам, барлығынан қаран қалам.
 
Түн менің ұйқым үшін жаралмаған,  
Түн келсе, түйсік түсіп, алан болам.  
Іздеймін жоқтарымды таба алмаған,  
Ансаймын жерлерімді бара алмаған.
 
Алдандырып, әлдилеп кеше-бүгін,  
Неше жылым өтті екен, неше күнім?   
Қаншама ойлар қалды екен қаза болып  
Жастығымның астында, төсегімнің?
 
Түкілдірігі түсімнен сиқыр ашқан,  
Қаншама ойлар қалды екен ұйқы басқан?  
Қанша сәттер ғажайып Ғайып болды
Оянғанда сүренсіз сиқы қашқан?
 
Түн маған ұйықтау үшін берілмеген,
Ұйқы тен шала-жансар өлімменен.
Қанша менін өлді екен уақытым   
Ақ төсек, ала жастық кебіндеген?!
 
* * * * * * * *

ЖЕР БАСЫП ЖҮРГЕНІҢДЕ...
 
Кұрып кетпей, жер басып тұрғанында  
Қалай ғана жағарсың бұл қауымға?
Талай рет мойныма арқан салып,
Талай рет шақ қалдым жындануға.
 
Біле тұра бірісі білмегендей,
Теріс қарап кетеді, тілге келмей.
Жабыла кеп жармасып, олжалайды,  
Жаудан түскен түйені жүндегендей.
 
Түйткіл ой жүр түнерген көкейімде, 
Қайтсем екен!
Жоқ болып кетейін бе?!
Сырымды да жырымды ашпай барып,  
Қалсам ба екен қап-қара тасқа айналып!
 
Қалай ғана жағармын бұл қауымға,  
Бірдемесін бүлдіріп, ұрладым ба?  
...Қандай еді серінін салған әні —
«... Бектергінін қор болған тырнағында»...
 
* * * * * * * *
Жиылып ой қазағы, қыр қазағы,
Ақын боп Алматыда жыр жазады.  
Біреулер жырыменен сарай салып,  
Біреулер жырыменен ін қазады.
 
Әйтеуір бір келер деп дүр етер күн,  
Алданып мен де босқа жүр екенмін.  
Атаққа алан болған, тиынға күл,
Өзім де ақымақтын бірі екенмін.
 
Қалай да қатарымнан озамын деп,  
Қатындай күндестігім қозады кеп.  
Сабылтып, сайқал үміт қолын бермей,  
Көзін қысып, саусағын сөзады тек!
 
Несіне?
Несіне мен? Несіне мен?
Жазды екем, жанды қинап, несіне өлең?!  
Жүрегіме жүк арттым несіне мен,
Жүре бермей өмірдің кешіменен?!
 
Соры қалың жан екем, соры қалың,
Сірә да, көп кешікпей, төрығармын.  
Несіне жолды қумай, сөзді қудым?
Сірә, мен бір пәлеге жолығармын!
 
* * * * * * * * * * * * * *

Егін салдым,                           
Мал бақтым,
Тас қаладым,
Сағынам да,
Жұртты да басқарамын.
Жалығам да,
Жабырқап, пәс қаламын.
Жырды бірақ,
Жырды мен тастадым,
Жырдан бөлек қалмады басқа амалым.
 
Аласартты тағдырым, биіктетті - Бәрі өткінші.
Қуаныш, күйік те өтті.
Екіталай кезенде енсем бұққан   
Күйсандыққа саусағым тиіп кетті.
Күйсандықтан күңіреніп үн шығады,  
Күй аңсаған ку көңіл тыншығады.  
Қарғып шығып кетердей аласұрып,  
Тұтқын жүрек кеудемде тұншығады!
 
* * * * * * * *
Кең дүние, төсіңді аш, мен келемін,  
Алынбаған ақым бар сенде менің.  
Бұйрат құмдар — бұйығып шөлдегенім,  
Бура бұлттар — бусанып терлегенім.
 
Аспанындай кей сәтте күрсінемін,
Жас талындай жауқазын бүршік едім.  
Кең дүние, керемет қалпыңменен,  
Жүрек болып кеудеме кірші менің.
 
Байтақ ел, балауса тау, бозаң далам,
Секілді бөрі менен көз алмаған,
Кең дүние кенде етсең сыбағамнан,
Шырылдаған сәбидей мазаңды алам.
 
* * * * * * * * * *

Кем болып жаралғам жоқ мен ешкімнен,  
Кейбіреуге қарыздар емеспін мен.  
Пейілімді теңізбен таластырып,  
Тереземді аспанмен теңестірем.
 
Досқа сыйын, заһарын шашар жауға,  
Қарыздармен халқыма қашаннан да.  
Қабырғасы қайысып қарт әжемнің,  
Қалай тұрам, көзіне жас алғанда.
 
Қайғы түссе басына бір ағаның,
Қалай ғана шыдап мен тұра аламын.  
Жасын сүртіп солардын, бірге жылап,  
Бірге күліп солармен, жұбанамын.
 
Ести тұра шырылын жас баланын,  
Қалай ғана алшандап, мастанамын.  
...Тік көтеріп сәбиді уатпасам,  
Сәби-халқым, саған мен масқарамын.
Сәби-халқым, сарыла сыр ақтарам,  
Жалған ой, жасырын күй жырақ маған.  
Сенің үнің мендегі, сенің жырың,  
Сенің ойың санамда тұрақтаған.
 
* * * * * * * * *
ЖОҚ, ДӘРІГЕР
 
Жүрегіме жүк артып жүргенімде.
Қажыдың ба, байғұсым, білмедім бе?  
Шайпау тиіп, шаршатып кім көрінген,  
Уландың ба білмеймін, кірледің бе?
 
Бары ақиқат бір дерттің жүрегімде,  
Дәрігер-ау, арқалап жүремін бе?  
Сорлайтындай соншама кім едім мен,
Неге аяныш атасың іренінңен?
 
Айтып өлтір, қайтесің босқа ойланып,  
Жүрек дерті өлімге бастай ма анық?  
Адасам ба өмірден жастай қалып?
Ет жүрегім кете ме тасқа айналып?
Неге айтпайсың, тұрғанша босқа ойланып?
 
Пері соққан пендедей есі жарым,  
Тамырымда тулайды есіл ағын.
Бұл жүректің білмеймін, несін алдым,
Несі жоғын білмеймін, несі барын?
 
Қаным қайнап барады, қаным қайнап,
Бір амал тап, дәрігер, халімді ойлап.  
Алауыртқан ақынның қолын байлап,  
Әкетпесін ажал кеп, өлімге айдап.
...Жоқ!
Дәрігер!
Орнатпа басқа жүрек! 
Басқа лүпіл жасама, басқа леп.
Қалай айтам, бүлінген жүрегімді,  
Білдірмей доғдыр алып тастады деп?!
 
Өңгеріп өгей жүрек қайда барам,  
Өзгенің ғұмырын қалай пайдаланам?  
Сыйыңа рақмет, қайран Адам!  
Өзімнің жүрегімдей қайда маған?
 
Алмастырам!?
Дедің-ау, алмастырам!..  
Сірә, менің жұлдызым жанбас бұдан.  
Өзімнің жүрегімді жерлеп келіп,  
Өзгенің өмірін қайтіп жалғастырам?
 
Тула, Жүрек!
Өкінем мен несіне!?
Туған жүрек,
әрине,
өлмесін бе?
..Жоқ!
Дәрігер!
Қозғама,
дамылдасын,
Әрбір жүрек өзінің кеудесінде!
 
* * * * * * * * *
Ойым бар менің,
Ойым бар менің ерекше.
Жақсылық жауып,
Дүниені мынау сел етсе,
Жауыздықтардың, жамандықтардың барлығын  
Керге алып кетем керексе.
 
Адамның бүкіл айыбын  
Арқалап алып,
Азабын өзім көрер ем.
Жамандық басқан денемен,
Жандырып жатқан,
Тондырып жатқан тамұққа  
Жамандығыммен төнер ем.
 
Бүкіл дүние жамандықтарын  
Артындар маған, көтерем!
Қарызым болсын өтеген,
Жауыздық біткен менімен ғана бірге өлсе,  
Бүгін-ақ өліп кетер ем.
 
Армансыз барып,
Көрімнің аузын жапқасын,
Дүниедегі тірілер  
Жамандық іздеп бақпасын!
Жауыздық жатқан,
Арамдық жатқан көрімнің  
Қақпас-ын келіп қақпасьін!
 
* * * * * * * * *
Санаулы менің сағатым,
Санаулы менің күн, айым.
Асығам қалмай тағатым,
Асықпай қайтіп шыдайын.
 
Шау тарта жаным бастады-ау,  
Айларды қуып жылдарым,  
Айтылмай қалса масқара-ау,  
Ашылмай жүрген сырларым.
 
Күні ертең өліп кетердей,  
Жастыққа қорқа бас қойдым.  
Өмірім босқа кетер ме ей,  
Өруін таппай таспа ойдың?!
 
Күндер-ау, күндер, көктемдер,  
Қасымнан менін кетпендер?!  
Әуелде неге жараттын,  
Көпсінсең мені көк пен жер?!
 
* * * * * * * * *

ШАРШАДЫМ БІЛЕМ
 
Шаршадым білем.
Жантая кеткім келеді.
Миыңды жеген, кұрысын бүйткен өлеңі!   
Күйзеліп тапқан көңілімдегі көрікті ой,  
Аузымнан түссе адыра қала береді.
 
Өлеңі құрысын,
Таппадым одан миятты,
Жазбай-ақ қойдым,
Жазғаным енді ұят-ты.
Менсіз де мына ғаламат жырау-дүние,  
Өзінен-өзі жырланып жатқан сияқты.
 
Өткізіп жылдар,
Өткізіп айлар,
Бекер күн,
Болғансып ақын,
Мұрнымды несін көтердім?!
Өлмей-ақ жүр ғой,
Өлең жазбаған адамдар,
Өлеңсіз мен де,
Өмірді бірдене етермін.
 
Жанды да жансыз,
Көрінген заттан сыр бағып,
Өлетін болдым,
Өзімнен-өзім ұрланып.
Шаршадым білем,
Жатпасам енді болмас-ты.
Жұрт кетіп жатқан  
Қара теңізге бір барып...
 
* * * * * * * * *
АВТОГРАФ

Көрер едің,
Шаламын ба, отпын ба,
Білер едің,
Ақынмын ба, жоқпын ба?..
Кектендірген хан Жәнгір де жоқ мұнда,  
Кектенетін Махамбет те жоқ мұнда.
 
Түсінер ең,
Езбін бе, әлде ермін бе,
Байқар едің,
Артықпын ба, кеммін бе?..
Мен Спартак бола алмадым, не шара,
Сенің өзің Цезарь болып көрдің бе?!
 
Сырым да — осы,
Жырым да — осы,
Алдында.
Байқашы бір,
Бықсыдым ба, жандым ба?
...Махандар жок,
Махаңдардың сарқыты - Мұкағали Макатаев бар мұнда!
 
* * * * * * * * *
Бір күні,
Бір жылдары,
Бір заманда,
Уақыт қуатымды ұрлағанда,
Шабыттың ақ бастауы құрғағанда,  
Шынымен қалам алып, жыр жазам ба!?
 
Жүректе от,
Ойда жасын қалмағанда,
Тағы да жыр жазам деп қарманам ба?!  
Жастықта жазып кеткен жырымды оқып,  
Танданам ба, кім білсін, алданам ба?!
 
О, Муза!
Мәңгі жастық!
Қайран досым!
Қай күні ауар екен сайран қосым.
Поэзия — жастық қой жалын ұшкан,
Жас күнде жазғанындай қайдан болсын.
 
О, Жастық!
Сен өлгенде, мен өлемін,
Сенсіз мен қиылған бір бөренемін.  
Көнеремін, білемін, көнеремін.
Көгере бер мәңгілік сен, өленім!..  
Жырсыз менің өмірге не керегім,
Жырдан басқа жұртыма не беремін.
 
* * * * * * * * *
СЕЗІМ

Арпалысып ақылмен, төзімменен,
Бір сәт те дем алмайды сезім деген.
Шыр етіп жерге түскен шілдехана,
Келеді дүниені кезуменен.
 
Жанымды тыншытпайды сезім деген,  
Қалай жүр, япыр-ау, төзіп денем?!  
Қаншама күндер өтті дамылдамай, 
Қаншама түндер өтті көз ілмеген,  
Білмеймін, не іздейді сезім менен?!
 
Белгілі шегі де жоқ, жоқ тұрағы,  
Белгісіз, қайда апарып соқтырары.  
Не, сезім, мені бір күн от қылады,
Не, сезім, мені бір күн жоқ қылады!..
 
Қаншама көлдененнен өтті қарғып,  
Әлемге өмір беріп, етті жарлық.  
Ғаламдық зандылықты мойындамай,  
Жүргені, барды жоқ қып.
Жоқты бар ғып.
 
...Адамның сезімінен сезіктенбе,  
Сезімді сезіне біл, төзіп, көн де.
Ақыл менен парасат бұғынады,  
Шынайы шын сезімге кезіккенде...
 
* * * * * * * * *
АЙЫҒЫП КЕЛЕМ

Айығып келем.
Айығып келем бәрінен.
Емделіп жүрмін,
Жақсылар берген дәрімен.
Мен үшін өмір тарылған емес, әлі кең,  
Кеңістіктерге сапарға шығам әлі мен.
 
Сауығып келем,
Жинап та келем есімді.
Сағынып қалдым,
Саламат өмір кешуді.
Тағат таппастан,
Тартамын алға көшімді,
Жанып бітпестен жазбаған маған өшуді.
Қиын ғой қиын...
Көшіңді жолға доғарған,
Жана алмай бықсып, ошақта отын жоғалған,  
Жаға алмай сөнсең жалын мен отты -  
Сол арман,
Жалындап тұрып,
Өртеніп кетсең, жоқ арман!
 
* * * * * * * * *
Жаз едім кеше,
Айналып күзге барам ба!?
Жалын жоқ,
От жоқ, жасыған мынау жанарда.
Ауытқып кетті аймалап тұрған самал да,  
Кеулеп тұр міне,
Дауыл ма, әлде боран ба?
Бұлттанып кеттім,
Бусанып, әлде жауам ба?!
Жел айдап, әлде жердін түбіне ауам ба?!  
Қалса екен нәрім ауамда, мына даламда,  
Түспесе екен көлеңкем тірі адамға.
 
Күз болса, болсын!
Үмітімді әсте үзбен мен.
Көктемнің сепкен жемісін маған күз берген.  
Сырласып тұрам,
Орылған алқап,
Сыбызғы тартып қурайдан,
Куарған құла түздермен.
 
Күз болып тұрып,
Бақтарды ойға батырам.
Күз болып келіп,
Қасыңа, калқам, отырам.
Отырам-дағы, жазынды сенің шақырам,  
Аймалап тұрып,
Сөйлеймін жаздың атынан.
 
* * * * * * * * *
Айтатын саған сырым бұл,
Ертеңім менің бұлынғыр.
Әлсіреп, дымым құрып жұр.  
Адасып менен кеткен бе?  
Айналайын құлын-жыр.
Айтатын саған сырым бұл,  
Бастаудың мұздай суымен  
Мерт бола кетсем жуындыр.  
Өртенген жанды суындыр.
 
Ерте келіп, ерте өліп,
Шарамды таусып, төңкеріп,
Кетем бе деп қорқамын,
Өз отыма өртеніп.
 
Бұлақтың мұздай суымен  
Жуындыр мені, жуындыр.  
Қауышып жаным жырыммен,  
Алайын сосын тыным бір...
 
* * * * * * * * *
Не пайда күрсінгеннен, өкінгеннен,
Не пайда дәтке қуат бекінгеннен,  
Алайда, емханада көз жұмғаннан,  
Жақсы еді ғой майданның өтінде өлген.
 
Құрбан ғып жастығымды, жас ғұмырды,  
Жауымнан жасыра алмай қастығымды.  
Жанымды аямаған жауларымнан,
Ала жатар едім ғой жастығымды.
 
Өкінбен, мұңайман да, өксімеймін,  
Өмірім, осылай-ақ өтші мейлің.
Алайда, аласапыран тіршіліктің,  
Алдында күресе алмай тек сілейдім!
 
Күнін көріп жүргем жоқ жетім құлдың,  
Бірақ та не бітірдім, не тындырдым.
Шөп жинаған ініне суырдайын,
Әйтеуір тіршілікке бетім бұрдым.
 
Қара саз, қара шалғын өленде өстім,  
Қырға шығып ырысқа кенелмеспін...  
Өлсе өлер Мұкағали Мақатаев,
Өлтіре алмас, алайда өлеңді ешкім!
 
* * * * * * * * *

Жазылар естеліктер мен туралы,   
Біреулер жан еді дер өр тұлғалы.  
Біреулер тұлпар еді дер де мүмкін,     
Бүтінделмей кеткен бір ер-тұрманы.

Аңыз ғып айтар мүмкін қылығымды,  
Қылығымды ұнатқан жұлынуды.
Жақсы көрген дер мүмкін «жылынуды»  
Әйтеуір қазбас былық-шылығымды.
 
Жоқ жанды қиған емес жамандауға,  
(Сол үшін рақмет адамдарға!!!)
Білемін, әйтеуір бір замандарда,
Жүреді жүз жыл жасап жаман қарға...
 
Жазылар естеліктер нешелеген,  
Көрерміз оның бәрін пешенеден.  
Әйтеуір, білетінім бір-ақ нәрсе -  
Кешеді өлең немесе өшеді өлең!
 
...Қулары, таудың қызыл түлкісі дер,  
Момындар, біздің үйдің кірпіші дер.  
Мәңгілікке өзіммен ала кеткен,
Менің нәзік жанымды кім түсінер!?
 
* * * * * * * * *
Өзгеден емес,
Өзімнен қорқам,
Сезем мен.
Көзімнен қорқам,
Ернімнен қорқам кезерген.
Мінерге көлік, ұшарға қанат жоқ менде,  
Дариға-ай, шіркін!
Қалдырып бәрін безер ме ем...
 
Басым бір шойын, аяғым менің қорғасын,  
Мерзімі толмай ілгері кетті он жасым.  
Неге сезбесін?!
Сезеді жаным, сезеді,
Баяғы жылдар қайтадан енді болмасын.
 
Тұйыққа келіп,
Тіреліп тұрмын бір түрлі.
Көзімнің нұры — көңілімде қалды іркулі.  
Жылай да алмаймын, күле де алмаймын,  
О, дөсым!
Тауып әкелші ұмыт қалдырған күлкімді.
 
Өзімнен қорқам,
Өлтірген өзімді өзім ғой...
Басымда ми жоқ,
Тиянақ таппай кезуде ой.
О, досым менің!
Күлкімді тауып әкелші,
Сүретін өмір, күлетін нағыз кезім ғой...
 
* * * * * * * * *
ЖҮРЕК АРЫЗЫ

Оу, ием менің,
Өзіңнен бұрын жаралғам.
Алдымен — менмін,
Сонан соң — сенсің жаралған.
Басың мен миың, ақылың, есің, кимылың,
Аяқ пен колың —
Барлығы менен нәр алған.
 
Балғын шағында, өмірге жаңа аттанған,
Бағыңа бастар адамдық жолға ап барғам.
Кезім де болды қайғырған әрі шаттанған,
Кезің де болды, кайтейін, маған дақ салған.
 
Келеді сенің кей-кейде мені мұз еткің,
Бәріне көндім,
Қателігіңді түзеттім.
Төсек тартқызып, төнгенде қатер басыңа,
Айнымай соқтым, аялап сені күзеттім.
 
Жалындым саған жақыны бол деп баршаның,  
Жан-ием, сенің жақсылығынды аңсадым,
Өткіздім сені қаншама қауіп-қатерден  
Ал енді, маған, демалыс берші, шаршадым!..
 
...Кақың жоқ сенің дем алуға да соқпауға,
Қарсы барамыз оқтарға, әлі оттарға.
Қакым жоқ менің демалыс саған беруге,
Какың жок сенің қалдырып мені тоқтауға!!!
 
* * * * * * * * *
СЫР

Күрсініп кекірегім, жылайды ішім,  
Өсем бе, өшемін бе құдай білсін. 
Қанды дағын жүректің қалдырайын, 
Қаласа біреу-міреу сұрай жүрсін.
 
Көрсін де жүрегімнін, аққан қанын,
Ақ қағазда жол-жол боп жатқан дағын,  
Байқап бір қарасын да, іздегендер,  
Жаудырсын мақтауларын, даттауларын.
 
Еркелеп мен өмірді кешіп жүрем,  
Шаттығым, мұңым  да бар,
Несін бүгем.
Кей-кейде сүріндім де, түңілдім де,  
Алайда, жоғалтпадым есімді мен.
 
Жақпадым жауыздықпен аққа қара,  
Жатсынып жапқаным жоқ жатқа нала.  
Гаваньға құлап түскен ақ шағала —  
Жарымды тірілтем деп әурелендім,  
Мастанбай ақын деген атқа ғана.
 
О, Муза!
Тағдырыма иемісің?!
Күрсініп көкірегім, күйеді ішім.
Мен сені жаңартам деп келгенім жоқ,
Сен мені жаралғансың сүйеу үшін.
 
* * * * * * * * *
АРЫЗ ЖАЗЫП КЕТЕИІН

Бүгін менің туған күнім.
Ой, бәле-ай!
Мына адамдар неге жатыр тойламай?!  
Банкет жасап берер едім өзім-ақ,  
Тәңірдің бір жарытпай-ақ қойғаны-ай.
 
Мына дүние неге жатыр үндемей?!  
Алаулатып тойдың шоғын үрлемей.  
Құшақ-құшақ гүл шоқтарын лақтырып,  
«Мынау - шапан,
Мынау - атың, мін» демей.
 
Мына жұртқа жақпады ма әлденем?!  
Бекер өмір сүргемін бе, әлде мен?  
Халқым,
Сенің қасиетіңді білем деп,
Босқа өмірім өтті ме екен әуремен?!
 
Айтамын деп қуанышың, мұңынды,  
Басқа арнаға бұрдым ба әлде жырымды?!  
Мен, бәрібір, өзіңменен бір болам,  
Өзегіне тепсең-дағы ұлыңды.
 
...Тойланбаса тойланбасын,
Не етейін.
Той кермей-ақ, сый кермей-ақ етейін.  
Қаламымды берші маған, бәйбіше,  
Болашаққа арыз жазып кетейін...
 
* * * * * * * * *
МЕНІҢ МАҚСАТЫМ
 
Мен жырламаймын,
Сырласамын.
Сыры бар замандаспен мұндасамын. 
Асыққан уақытпен,
Адымымды
Абайлап, анда-санда бір басамын.
 
Көгендеп жыр қосағын,
Келмейді жыр жасағым.
Бөгендеп бетонменен қоя алмаймын,  
Өзінше емін-еркін туласа ағын.
 
Ғайыптан пайда болған сайтандайын.
Жыр туса, қайтармаймын.
Улатып май тандайын,
Ащы тіл ақиқатын айтар дөйім.
 
Жаныңнан жалындаған өрт кетпеген,  
Жалықпай өзімді-өзім зерттеп келем.
О, жүрегім!
Орныңнан қобалжыма,
Жарамсақ жалғандыққа беттетпеген!
 
Тіптен де мен емес-ті,
«Мен» дегенім,
Сендірмеймін,
Сенбеңдер сенбегенің.
Басқаның жаны-сырын ұғу үшін,
Өзімді зерттегенді жөн көремін.
 
Мендегі бар,
Сенде бар, онда да бар.
Демек, сенің,
«Менің» де сонда қалар...
Өз жанынды алдымен жайып таста,  
Жақсылықтың көкесі сонда болар.
 
Не шығады бәрін де сүйем деуден?
Бәрін де сүйемін деп, иемденген.
Бәрін де мен де сүйем,
Айтпан бірақ,
Отырып оңашада күйер кеудем...
 
Күйер кеудем...
Сондықтан күйінемін.
Жасырман, жырым да сол жиі менің,
Жыр жазу, кім біледі, ермек шығар?!
Ақын болу —
Неғылған қиын едің!!!
 
* * * * * * * * *
Жырым көп әлі менің жазылмаған.
Кенім көп әлі менің қазылмаған.  
Қалдырып болар-болмас қазынамды,  
Неліктен бір күні мен жазым болам?!
 
Қуалап тіршіліктің көбелегін,
Қап қойды капелімде көп өлеңім.  
Жалғызым, жаным менің — жырым менің,  
Қалдырып сені артыма неге өлемін.
 
Жазайын, жалықпаймын, жасырмаймын,
Қашан қалғып кеткенше басылмаймын.
Ая деп ажалға мен бас ұрмаймын,
Шоқ шайнап, от бүріккен Қасымдайын!
 
* * * * * * * * * * *
ҚИЬІН НЕ БАР?..

Мың құбылған қуаныштан, дерттерден, 
Қиын не бар, адам жанын зерттеуден?  
Мен келемін өз жанымды зерттеумен,  
Бірде аяз, бірде жалын, өрт кеудем.
 
Арзан не бар ойнау менен күлуден, 
Қымбат не бар, адам сырын білуден?
Мен әуремін, өз сырымды білумен,
Кеше бұзып, өкінемін бүгін мен,  
Жылдарымды еске аламын бүлінген.
 
Адамдардың жаны менен жүрегін,  
Ойлайтын ем, бір кісідей білемін...  
Ажырата алмай шуақ, түнегін,
Танығанға мәз болыппын іреңін.
 
Ертең басқа, бүгін жақсы көргенім,
Өз көзіме өзім,
Ғажап!
Сенбедім.
Кесірткедей ауыстырған өңдерін,  
Түсінбеймін қылығына пенденің.
 
Жылдар бойы бірге жүріп, бір күлген,  
Жақыныңның жат боларын кім білген.  
Адамдарды зерттей алмай жүрмін мен,  
Оны зерттеу мүмкін емес, білдім мен...
 
* * * * * * * * * * * * * *
ӨКІНБЕЙМІН

Өшем деп өкінбеймін, жыламаймын,  
Жыласам да жұбат деп сұрамаймын.  
Қыранның құдіретін қимасандар,  
Кайтейін, тағдырын бер құрадайдың.
 
Тағдырын бер, тағдырын құралайдың,  
Қашан атып алғанша құламаймын.  
Сусындатып тұп-тұнық тау бұлағы,  
Жанарымда жайнаған тұнады айдын.
 
Сайрандаймын сайларда, қырды асамын  
Сынсыған ну орманмен сырласамын.  
Қарауылға іліксем, ілігейін,
Кұзғынға ұқсап келмейді мың жасағым.
 
Өшем деп өкінбеймін, қайғырмаймын,  
Өткен өшті.
Енді оған қайырылмаймын.
Қыран да, құралай да болмақ емен,  
Атымнан адам қойған айырылмаймын.
 
...Арпалысып жүргенде өмірменен,  
Қай-қайдағы әкетпес көңіл деген.
Өлсем өлем, өзімнің жерімде мен.  
Қалсам қалам, өзімнің елімде мен!  
Жыламаймын, сондықтан көңілденем.
 
* * * * * * * * *
БӘРІНЕ ДЕ ТҮСІНЕМ

Бәріне де түсінем,
Бәрін білем,
Бірақ білмен өзімнің әлімді мен.
 
Пайдам да жоқ ешкімге, зияным да,  
Ұялтуға қақым жоқ, ұялуға.  
Жаяулатып жүріп-ақ, дәмем күшті,  
Құрық салам құланға қиялымда.
 
Қалқасында жүріп-ақ қалтарыстың,  
Күшім бар деп, күшіндей Алпамыстың,  
Келсін шамам келмесін, шаруам жоқ,  
Геркулеспен келеді арпалысқым.
 
Олай көрем өзімді, бұлай көрем, 
Өзімді-өзім патша, құдай көрем.  
Кесілмеген тұсауы нәрестедей,  
Кездескеннің бәрінен құлай берем.
 
Шабыт, ашу, шаттық, мұң, ұят қалып,  
Жүрген жай бар, осылай күй ақтарып.  
Билей алмай жүрмін мен бір басымды,  
Роботы біреудің сияқтымын.
 
Бәріне де түсінем,
Бәрін білем,
Бірақ білмен өзімнің әлімді мен...
 
* * * * * * * * * * * * * *
СОҚ, ЖҮРЕК!

Қалай-қалай соғасың, қан жүрегім?!  
Соғасың, әлі өмірің бар білемін.
Дем ала ғой, байғұсым, дем ала ғой,
Бұл тірлікте құмарым қанды менің.
 
Мазалама кеудемді, ойнақ салып,
Хал жоқ менде көнетін қайраттанып.  
Қаншама рет суындын қайнап барып,  
Қаншама рет тірілдін жайрап барып?!
Мен сені әлсіретіп алдым білем,
Болмашы нәрселерге айдап салып...
 
Өртенбей қалып едің от-жалыннан.
Көздеп атқан кімдердің оқтарынан.  
Қорқамын, қорқам сенің, қан-жүрегім,  
Қалжырап ойпы-тойпы соққаныңнан.
 
Түсінемін сенің қажып тұрғанынды,
Соқ, жүрек!
Бұзбай соққын ырғағынды!
Сыңғырлаған сиқырлы үн естиін,
Бұрап қой босап қалған сымдарыңды.
 
Қалай-қалай соғасың, қан-жүрегім?!  
Білмеймін, қанша өмірім қалды менің.  
Торға түскен торғайдай боп барасың,  
Қаршығадай самғаған алғыр едің...
 
* * * * * * * * *
Мен бүгін көп қиналдым,
Еш нәрсе жаза алмадым.
Бірдеңе мазамды алды, мазамды алды...  
Көңілім қоқыстан бір тазармады,
Қоқыс сатқан жандайын базардағы.  
Елегізіп, еске түсіп қай-қайдағы.
Көңілдің іріп кетті бал қаймағы.
Кегі кеткен жандайын әлдекімге,
Іш өртеніп, қайнайды қан бойдағы.
Сам жамырап, келеді құлап іңір,
Мен ойлаймын ананы-мынаны бір.  
...Алыста, Абайлардың жайлауында,  
Жайылып поэзия пырағы жүр.
Жүрсін, жүрсін жануар...
Жүрсін, мейлі
Әлі жеткен жан ұстап, мінсін, мейлі.
...Мен бүгін көп қиналдым, көп қиналдым,  
Неге?!
Неге жүрегім дүрсілдейді!?
 
* * * * * * * * *
Өміріммен өтер болды-ау бұл өлең,
Бір маза жоқ, кілем тоқып, гүл өрем.  
Асқар тауға ақша бұлт боп қонақтап,  
Қара жерге қара аспандай түнерем.  
Өміріммен өтер болды бұл өлең.
 
Таңмен атып, күнмен бірге жатамын,  
Таусылмайды, бітпес сірә сапарым.  
Өзегінде өлең ағып жатпаса,
Өгейситін сияқты осы Отаным.
 
Олеңімсіз өмір сүрмес болыппын,  
Олеңімсіз өмір де жоқ, борықпын.  
Ақындық бір жазылмайтын дерт екен,  
Ақындық бір ауру екен, соны ұқтым.
 
Ақын деген лапылдаған өрт екен,  
Ақындардың жанып өту — серті екен.  
Бықсымаспын, шалам қалмас артымда,  
Жана алмасам, ерте келдім, ерте өтем.
 
Жанып өтем, жанбай қайтіп тірі өлем,  
Жаумай қайтіп, жаумай қайтіп түнерем.  
Тіл тиылмай, жүректынбай тынбайтын,  
Өміріммен өтер болды бұл өлең...
 
* * * * * * * * *        

ҚАЗЫНАМ БАР                                     

Қазыным бар.
Біреуге берсем бе екен?!
Өкпелейді-ау бермесем,
Берсем, - бөтен.
Бар байлықты қойныма тығып алып,
Әлде мына құмдардай өлсем бе екен?!
 
Қазынам бар,
Біреуге қисам ба екен?!
Ренжиді-ау қимасам,
Қисам, - бөтен.
Әлде мына даладай бар байлықты  
Бір өзім иемденіп, жисам ба екен?!
 
Қазынам бар.
Тәуекел, сатсам ба екен?!
Өзіңдікін өзгеге сатсаң, - бөтен.
Әлде мына таулардай бүркеніп ап,
Бүк түсіп, теріс қарап жатсам ба екен?!
 
Қазынам бар.
Қисапсыз шектеледі.
Қызғанады біреулер, жек көреді.
Бермеймін де сатпаймын, көрсетпеймін!  
Алам десең,
Алдымен зертте мені...
 
* * * * * * * * * * *             

↑жоғарыға

Басты бет > Дәстүр > Тағам > Ұлттық Ойындар > ЖігіттіңҮшЖұрты > Қолөнер > Әндер > Мақал-Мәтел > Ырым-Тыйым > Бата > Жұмбақ > М.Мақатаев > ШешендікСөздер > Ертегі > Есімдер > ТөртТүлік > Қазақтар > Абай > Кочевник > Дүкен